AB – HİNDİSTAN

Serbest Ticaret Anlaşması

Kapsamlı Analiz Raporu

2024 Verileri Işığında Temel Bulgular ve Sektörel Etki Değerlendirmesi

TEMEL TİCARİ GÖSTERGELER

1. ÖZET

Avrupa Birliği ile Hindistan arasında müzakere edilen Serbest Ticaret Anlaşması (STA), iki taraf arasındaki ticari ilişkileri köklü biçimde dönüştürecek, tarihi bir ekonomik entegrasyon sürecinin somut çıktısıdır. 2024 yılı verilerine göre yalnızca mal ticaretinde 120 milyar Euro'ya ulaşan ikili ticaret hacmi, bu anlaşmanın stratejik önemini açıkça ortaya koymaktadır.

Anlaşma; gümrük tarifeleri, hizmet ticareti, dijital ticaret, fikri mülkiyet, sürdürülebilir kalkınma ve yatırım gibi geniş bir yelpazede düzenlemeler içermektedir. Her iki taraf da ekonomilerinin yapısal hassasiyetlerini koruyarak piyasalarını önemli ölçüde açmayı taahhüt etmiştir.

2. TARİFE TAAHHÜTLERI VE PAZAR ERİŞİMİ

   1. Mal Ticaretinde Tarife Liberalizasyonu

Anlaşmanın omurgasını oluşturan tarife taahhütleri, her iki taraf için de asimetrik fakat dengeli bir yapı sergilemektedir. AB, tarife satırlarının %90'ından fazlasında, değer bazında ise %91'inde sıfır gümrük vergisi uygulayacaktır. Hindistan ise tarife satırlarının %86'sında, değer bazında %93'ünde tarifeleri kaldıracaktır.

Kısmi liberalizasyon taahhütleri de hesaba katıldığında genel ticaret liberalizasyonu kapsamı AB için %99,3'e, Hindistan için ise %96,6'ya ulaşmaktadır. Bu oranlar, anlaşmayı AB'nin imzaladığı en kapsamlı serbest ticaret anlaşmaları arasına sokmaktadır.

2. Hindistan'ın Sanayi Ürünleri İçin Tarife İndirimleri

Hindistan, ortalama %16'nın üzerinde seyreden yüksek sanayi tarifeleri kapsamında başlıca şu sektörlerde indirim yapacaktır:

• Kimyasallar – Mevcut %22'ye kadar çıkan tarifeler anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle büyük ölçüde kaldırılacak

• Kozmetik – %22'ye kadar çıkan tarifeler 5-7 yıl içinde kaldırılacak

• Plastik – Bir kısmı yürürlüğe girmesiyle, büyük kısmı 7 yıl içinde

• Otomobil parçaları – Tarifelerin büyük çoğunluğu 5-10 yıl içinde kaldırılacak

• Tekstil ve konfeksiyon – Tarifelerin büyük çoğunluğu yürürlüğe girmesiyle kaldırılacak

• Makine ve ekipman – Tarifelerin yarısı yürürlükte, kalanı 10 yıla kadar uzanan dönemde

• Tekne ve deniz taşıtları – Büyük ölçüde yürürlüğe girmesiyle

3. Tarım ve Gıda Sektörü

Tarım sektörü müzakerelerde en hassas fasıl olmaya devam etmiştir. Anlaşma; Hindistan'ın yüksek koruma düzeyi ve sektörel hassasiyetleri gözetilerek dengelenmiş bir çerçevede tasarlanmıştır. AB, şeker ve etanol, pirinç ve yumuşak buğday, sığır eti ve kümes hayvanları, süt tozu, muz ve bal gibi ürünlerde herhangi bir taviz vermeyecektir.

AB'nin tarım ihracatına sağlanan başlıca kazanımlar şöyle özetlenebilir:

• Zeytinyağı – %45'e kadar çıkan tarife, yürürlüğe girmesiyle veya 5 yıl sonra sıfırlanacak

• Alkolsüz bira ve bazı meyve suları – %55 tarife, 5 yıl içinde kaldırılacak

• Şekerleme, ekmek, makarna, çikolata, ev hayvanı maması – %33 tarife, yürürlüğe girmesiyle veya aşamalı olarak kaldırılacak

• Koyun eti – %33 tarife, aşamalı indirim dönemine tabi tutulacak Alkollü içecekler ve meyveler için ise şu düzenlemeler getirilmektedir:

• Şaraplar – %150'ye kadar çıkan yüksek tarifeler, zamanla çoğu için %30'a indirilecek

• Spritüöz içkiler – Tarife %40'a indirilecek

• Bira – Tarife %50'ye indirilecek

• Kivi ve armut gibi meyveler – Tarife Oran Kotaları (TRK) aracılığıyla pazar payı artırılacak

3. HİZMETLER, DİJİTAL TİCARET VE FİKRİ MÜLKİYET

   1. Hizmet Ticareti

2024 yılında 59,8 milyar Euro'ya ulaşan ikili hizmet ticaretinde AB 26 milyar Euro ile net ithalatçı konumundadır. Anlaşma, WTO'nun Hizmet Ticareti Genel Anlaşması'nı (GATS) temel almakla birlikte, pek çok alanda önemli iyileştirmeler sunmaktadır.

Hizmet ticareti alanındaki başlıca yenilikler şunlardır:

• WTO Yurt İçi Düzenleme Ortak Girişimi kurallarının büyük bölümü anlaşmaya dahil edilmiştir

• Finansal hizmetlere ilişkin GATS'ta Hindistan'ın izlemediği 'Taahhütlerde Anlayış' çerçevesinde bir yapı oluşturulmuştur

• Üst yönetim ve yönetim kurulları ile yerel varlık zorunluluğuna dair bağlayıcı taahhütler ilk kez kabul edilmiştir

• Profesyonellerin hareketliliğine ilişkin hükümler, her iki tarafın önceki anlaşmalarına kıyasla en iddialı taahhütler arasında yer almaktadır

2. Dijital Ticaret

Dijital Ticaret Bölümü, öngörülebilir ve güvenli bir dijital ticaret ortamının tesisi açısından kritik öneme sahiptir. Anlaşma; tüketici güvenini güçlendiren, işletmeler için hukuki kesinlik sağlayan ve AB'nin teknoloji sektöründe rekabet edebilirliğini destekleyen kapsamlı kurallar içermektedir.

• Yazılım kaynak kodunun zorunlu ifşasına karşı koruma sağlanmaktadır

• WTO Elektronik Ticaret Ortak Girişimi kurallarının büyük bölümü entegre edilmiştir

• İstenmeyen ticari iletişim (spam) ile mücadele ve çevrimiçi tüketici korumasına dair kurallar belirlenmiştir

3. Fikri Mülkiyet

Anlaşmanın fikri mülkiyet bölümü; telif hakları ve bağlantılı haklar, ticari markalar, tasarımlar, ticari sırlar ve bitki çeşitleri olmak üzere kapsamlı bir IP kategorisi yelpazesini kapsamaktadır. Hem AB hem de Hindistan mevzuatıyla uyumlu yüksek bir koruma ve uygulama standardı hedeflenmektedir.

4. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK, ÇEVRE VE ÇALIŞMA STANDARTLARI

   1. Ticaret ve Sürdürülebilir Kalkınma

Anlaşmanın Ticaret ve Sürdürülebilir Kalkınma (TSD) bölümü, modern AB serbest ticaret anlaşmalarının en kapsamlı örneklerinden birini sunmaktadır. Çevre koruması, iklim değişikliğiyle mücadele, işçi hakları ve kadının ekonomik güçlendirilmesi bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır.

Çok taraflı çevre anlaşmaları açısından her iki taraf da şu anlaşmaların uygulanması için iş birliği yapacaktır:

• Paris Anlaşması

• Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi

• Nesli Tehlike Altındaki Türlerle Uluslararası Ticarete İlişkin Sözleşme (CITES)

2. Çalışma Hakları

Anlaşma, ILO'nun temel standartları çerçevesinde şu yükümlülükleri getirmektedir:

• Örgütlenme özgürlüğü ve toplu sözleşme hakkı

• Her türlü zorla ve zorunlu çalışmanın ortadan kaldırılması

• Çocuk işçiliğinin yasaklanması

• İş yerinde ayrımcılıkla mücadele

• Güvenli ve sağlıklı çalışma ortamının sağlanması

TSD taahhütleri hukuken bağlayıcıdır ve teknik uzmanlar ile siyasi karar alıcıların dahil olduğu özel bir danışma mekanizması aracılığıyla uygulanabilir kılınmıştır. Sivil toplum kuruluşları da anlaşmanın izlenmesinde aktif bir rol üstlenmektedir.

5. KURUMSAL YAPI VE UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ

   1. Kurumsal Mekanizma

Anlaşmanın yönetişim yapısı; Ortak Komite ve uzmanlaşmış alt komitelerden oluşmaktadır. Bu hükümetler arası organlar, anlaşmanın uygulanmasını denetlemekte ve taraflar arasındaki iş birliğini koordine etmektedir. Ayrıca sivil toplumun katılımına yönelik özel kanallar da oluşturulmuştur.

• Hızlı Tepki Mekanizması: Taraflar arasındaki ikili ticareti olumsuz etkileyebilecek konular, gerektiğinde en üst düzeye taşınarak çözüme kavuşturulabilecektir

• KOBİ İletişim Noktaları: Her iki tarafta da küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin anlaşmadan yararlanmasını kolaylaştıracak özel irtibat birimleri kurulacaktır

2. Uyuşmazlık Çözümü

Uyuşmazlık çözüm mekanizması; bağımsız tahkim panelleri, bağlayıcı panel raporları ve şeffaf süreç yönetimini güvence altına almaktadır. Taahhütlere uyulmaması halinde tavizlerin askıya alınmasına imkân tanıyan uygulama mekanizması da anlaşmada yer almaktadır.

Arabuluculuk seçeneğinin dahil edilmesi ise anlaşmazlıkların uzlaşıyla çözülmesine zemin hazırlamaktadır.

6. KOBİLER, ŞEFFAFLIK VE DÜZENLEYİCİ ÇERÇEVE

   1. KOBİ Desteği

Anlaşmanın KOBİ'lere yönelik bölümü, küçük işletmelerin serbest ticaret avantajlarından yararlanabilmesi için pratik araçlar sunmaktadır. Her iki taraftaki pazar erişimine ilişkin bilgiler, tek ve herkesin erişebildiği dijital bir platformda yayımlanacaktır.

Tarife indirimleri, düzenleyici engellerin kaldırılması ve artan şeffaflık; maliyetlerin azaltılmasına, prosedürlerin basitleştirilmesine ve iş ortamının öngörülebilirliğinin güçlendirilmesine katkıda bulunacaktır. Bu gelişmeler, kaynaklarla baş etme kapasitesi görece kısıtlı olan KOBİ'ler için özellikle değer taşımaktadır.

2. Gümrük ve Ticaretin Kolaylaştırılması

Gümrük ve Ticaretin Kolaylaştırılması Bölümü şu kilit taahhütleri içermektedir:

• Meşru ticaretin AB ve Hindistan arasında daha hızlı ve kolay yürütülmesi

• Etkili gümrük denetimi yoluyla ithal ürünlerin ithalatçı ülke kurallarına uygunluğunun güvence altına alınması

• Şeffaflık, peşin kararlar ve basitleştirilmiş prosedürlere ilişkin hükümler

• Tedarik zinciri güvenliği ve gümrük verilerinin paylaşımı konularında iş birliği

3. İyi Düzenleyici Uygulamalar

İyi Düzenleyici Uygulamalar (İDU) Bölümü, tarafların yeni düzenlemeleri hayata geçirmeden önce düzenleyici etki değerlendirmesi yapmasını, tüm paydaşlara yeterli danışma süreci tanımasını ve alternatif düzenleyici seçenekleri incelemesini öngörmektedir. Bu ilkeler; iş ortamının öngörülebilirliğini artırmakta ve gereksiz ticaret engellerinin önüne geçmektedir.

Anlaşmanın Genel İnceleme Maddesi gereği yürürlüğe girişinden beş yıl sonra kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutulacağı göz önünde bulundurulduğunda, paydaşların söz konusu süreç boyunca gelişmeleri yakından izlemesi büyük önem taşımaktadır.

7. TÜRKİYE ETKİ ANALİZİ

AB–Hindistan STA, Türkiye açısından yalnızca iki uzak ekonomi arasındaki bir ticaret düzenlemesi değil, doğrudan ve yapısal sonuçları olan kritik bir gelişmedir. İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) Başkanı Ayhan Zeytinoğlu'nun ifade ettiği gibi, Mercosur anlaşmasının ardından gelen bu ikinci büyük STA, Türkiye'nin AB pazarındaki köklü avantajlarını ciddi biçimde aşındırmaktadır. Bu riskin temelinde, Türkiye'nin AB ile kurduğu Gümrük Birliği'nin yapısal bir asimetrisi yatmaktadır.

1. Gümrük Birliği'nin Yapısal Asimetrisi

Türkiye, AB'nin dış gümrük tarifesine uyum sağlamakla yükümlüdür; ancak AB'nin üçüncü ülkelerle imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarından otomatik olarak yararlanamamaktadır. Somut sonuç şudur: Hindistan, AB'ye ihracat yaparken gümrükleri sıfırlarken, Türkiye ile ayrı bir STA imzalamadığı sürece Türk ihracatçısına aynı erişimi tanımayacaktır. Bu durum, Gümrük Birliği'nin tek taraflı işlediği anlamına gelmekte; Hindistan ürünleri hem AB'ye hem de serbest dolaşım ilkesi sayesinde Türkiye iç pazarına gümrüksüz girebilecekken, Türk malları Hindistan pazarında bu imtiyazdan yararlanamayacaktır.

2. Sektörel Risk Haritası

Anlaşmanın Türkiye üzerindeki olası etkileri, sektör bazında farklı yoğunluklarda tezahür edecektir:

3. İç Pazar Tehdidi: İkinci Tur Etki

Gümrük Birliği'nin teknik yapısı gereği AB'ye gümrüksüz giren Hint menşeli ürünler, serbest dolaşım ilkesi çerçevesinde Türkiye iç pazarına da tarife ödenmeksizin girebilecektir. Bu durum, riskin yalnızca Türk ihracatçıları ile sınırlı kalmadığını; iç pazarda faaliyet gösteren yerli üreticilerin de daha yoğun bir fiyat rekabeti ile karşılaşacağını ortaya koymaktadır. Ekonomist Prof. Dr. Ümit Özlale'nin Plan ve Bütçe Komisyonu'nda dile getirdiği değerlendirmeye göre, asıl risk Hindistan'ın Türkiye'ye ihracatının artmasından değil, AB pazarında Türkiye ile sert bir rekabetin doğmasından kaynaklanmaktadır.

4. Jeopolitik Bağlam ve Trump Faktörü

Anlaşmanın 27 Ocak 2026 tarihinde imzalanmasında, ABD merkezli ticaret politika belirsizliklerinin belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü (IfW) analizlerine göre, Trump yönetiminin Hindistan'a yönelik gümrük tehditleri Yeni Delhi'yi Avrupa pazarına yöneltmiş; bu gelişme, yaklaşık 20 yıldır tamamlanamayan müzakereleri hızlandıran siyasi iradenin temel kaynağı olmuştur. Öte yandan, Trump'ın ticaret politikasının Hindistan ihracatını ABD'den çeşitli gelişmiş pazarlara yönlendireceği öngörülmekte olup bu ticaret sapmasının özellikle tekstil ve hazır giyim başta olmak üzere Türkiye'yi olumsuz etkileyebileceği değerlendirilmektedir.

5. Türkiye için Yapısal Politika Önerileri

İKV (İKTİSADİ KALKINMA VAKFI) başta olmak üzere pek çok analist, bu anlaşmanın Türkiye açısından kısa vadeli bir sorun olmadığını, kalıcı yapısal dezavantajların biriktiğine işaret eden sistematik bir sinyal niteliği taşıdığını vurgulamaktadır. Önümüzdeki dönemde Türkiye'nin alabileceği stratejik adımlar şu başlıklar altında özetlenebilir:

• Gümrük Birliği'nin Güncellenmesi: AB ile 1995 tarihli Gümrük Birliği Anlaşması'nın; hizmetler, tarım ve kamu alımlarını da kapsayacak biçimde genişletilmesi artık acil bir öncelik haline gelmiştir. Mevcut yapı güncellenmeksizin AB'nin yeni STA'larının her biri Türkiye için sistematik dezavantaj üretmeye devam edecektir.

• Türkiye–Hindistan İkili STA Müzakereleri: Türkiye'nin, Hindistan ile ayrı bir serbest ticaret anlaşması müzakere etmesi, mevcut asimetriyi giderecek en doğrudan yapısal çözüm olarak öne çıkmaktadır. Bu adım aynı zamanda Hindistan'dan Türkiye'ye yönelebilecek ticaret sapması riskini de hafifletecektir.

• Coğrafi Yakınlık Avantajının Dönüştürülmesi: Hindistan'dan Avrupa'ya ulaşım haftalar alırken, Türkiye'den teslimat 48–72 saat içinde mümkündür. Demiryolu bağlantıları güçlendirilmeli, karayolundaki kota ve bürokratik engeller kaldırılmalı ve bu lojistik avantaj AB'deki alıcılara sistematik biçimde pazarlanmalıdır.

• Katma Değerli Üretime Geçiş: Özellikle tekstil ve otomotiv gibi yüksek riskli sektörlerde fiyat rekabetine girmek yerine ürün kalitesi, tasarım, marka ve teknoloji yoğunluğu ön plana çıkarılmalıdır. Bu dönüşüm, hem AB hem de üçüncü pazarlardaki rekabet gücünü kalıcı kılacaktır.

• Yeşil Dönüşüme Uyum: AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ve yeşil standartlar alanındaki yasal çerçevesi ile uyum, orta vadede AB pazarına erişimde belirleyici bir etken olacaktır. Türkiye'nin bu uyumu erken ve proaktif biçimde sağlaması, mevcut tedarik zinciri konumunu güçlendirecektir.

• Dijital Altyapı ve B2B Pazarlama: Avrupalı alıcılar nezdinde güvenilirlik, hız ve sürdürülebilirlik algısını güçlendirecek dijital marka yatırımları teşvik edilmeli; KOBİ'lerin uluslararası B2B platformlarındaki görünürlüğü artırılmalıdır.